Dziesięć najważniejszych hinduskich nauk o ochronie środowiska

Hinduizm często odnosi się do kultu boskości natury, co można znaleźć w Wedach, Upaniszadach, puranach, sutrach oraz innych hinduskich tekstach. Miliony Hindusów codziennie recytują mantry w sanskrycie, w których oddają cześć rzekom, górom, drzewom, zwierzętom i całej Ziemi. Chociaż Chipko („obejmowanie drzew” – ochrona drzew przed wycinaniem) to najsłynniejszy przykład indyjskiego ruchu ekologicznego, znane są przypadki akcji na rzecz środowiska, które sięgają kilkuset lat wstecz.

 

 

Hinduizm jest niezwykle zróżnicowany pod względem religijnym i kulturowym, mając swe lokalne i regionalne odmiany. Spośród tych rozmaitych wierzeń i tradycji wyłonić można kilka najistotniejszych zagadnień:

 

• Ziemia to przejaw boskiego działania i powinna być traktowana z szacunkiem.

 

• Pięć żywiołów – przestrzeń, powietrze, ogień, woda i ziemia – są podstawą wszelkiego życia.

 

Dharma – często tłumaczona jako „obowiązek” – może być interpretowana jako nasza odpowiedzialność i troska o Ziemię.

 

• Proste życie stanowi wzór dla zrównoważonego rozwoju gospodarczego.

 

• Nasz traktowanie natury wpływa bezpośrednio na naszą karmę.

 

Wiele z tych nauk głoszonych było przez Gandhiego, który wciąż inspiruje współczesnych społecznych, religijnych i środowiskowych przywódców w ich wysiłkach na rzecz ochrony naszej planety.

 

Oto dziesięć nadrzędnych hinduistycznych nauk o ochronie środowiska:

 1. Pancha Mahabhutas (pięć wielkich żywiołów), które tworzą krąg życia, objawiający się we wzajemnej łączności kosmosu i ludzkiego ciała.

Hinduizm naucza, że pięć wielkich żywiołów (przestrzeń, powietrze, ogień, woda i ziemia), które tworzą naturę, pochodzą od prakriti, pierwotnej energii. Każdy z tych żywiołów ma swój własny byt i postać; wszystkie te żywioły są ze sobą powiązane i zależne od siebie. Upaniszady wyjaśniają współzależność tych żywiołów w stosunku do Brahmana, najwyższej rzeczywistości, z której biorą początek: „Z Brahmana powstaje przestrzeń, z przestrzeni powstaje powietrze, z powietrza powstaje ogień, z ognia powstaje woda, a z wody powstaje Ziemia.” Hinduizm uznaje, że ludzkie ciało składa się z tych pięciu żywiołów, a każdy z nich łączy się z jednym z pięciu zmysłów. Ludzki nos jest połączony z ziemią, język z wodą, oczy z ogniem, skóra z powietrzem, a uszy z przestrzenią. Ta więź między naszymi zmysłami i żywiołami jest podstawą naszej jedności ze światem natury. Dla hinduizmu środowisko naturalne nie znajduje się na zewnątrz nas, nie jest nam obce lub wrogie. Stanowi nierozłączną część naszej egzystencji i naszego ciała.

 2. Ishavasyam boskość jest wszechobecna i ma nieskończone formy.

Teksty hinduskie, takie jak Bhagavad Gita (7,19, 13,13) i Bhagavad Purana (2.2.41, 2.2.45), często wspominają o wszechobecności najwyższej boskości – również jej obecności w naturze. Hindusi uznają i czczą obecność Boga w przyrodzie. Wielu Hindusów postrzega wielkie indyjskie rzeki – takie jak Ganges – jako boginie. W Mahabharacie napisane jest, że wszechświat i wszystko, co się w nim znajduje, został stworzony jako siedziba Najwyższego Boga, przeznaczona dla dobra wszystkich, co oznacza, że każda istota żywa powinna pełnić swą rolę w ramach większego systemu, w łączności z innymi stworzeniami.

 3. Ochrona środowiska naturalnego jest częścią dharmy.

Dharma, jedno z najważniejszych hinduskich pojęć, tłumaczy się jako: obowiązek, cnota, kosmiczny porządek i religia. W hinduizmie ochrona środowiska jest ważnym przejawem dharmy. W minionych wiekach indyjskie społeczności – podobnie jak inne tradycyjnie funkcjonujące wspólnoty – nie pojmowały „środowiska naturalnego” w oderwaniu od innych sfer życia. Niektóre wiejskie społeczności, np. Bishnoi, Bhil i Swadhyaya, wciąż praktykują swoje zwyczaje mające chronić lokalne ekosystemy takie jak lasy i źródła wody. Te chroniące środowisko naturalne zwyczaje nie są rozumiane przez te społeczności jako „ekologiczne”, ale jako kultywowanie dharmy. Gdy Bishnoi chronią zwierzęta i drzewa, gdy Swadhyaya tworzą Vrikshamandiras (świątynie drzew) i Nirmal Nirs (miejsca nabierania wody), i gdy Bhil praktykują rytuały religijne w świętych gajach, jest to po prostu sposób okazywania szacunku dla dzieła stworzenia, co zgodnie z hinduskimi naukami nie ma nic wspólnego z „przywracaniem środowiska naturalnego.” Te tradycyjne indyjskie wspólnoty nie postrzegają religii, ekologii i etyki jako odrębnych sfer życia. Rozumieją natomiast, że okazywanie szacunku wobec dzieła stworzenia jest częścią ich dharmy.

 4. Nasze oddziaływanie na środowisko naturalne ma wpływ na naszą karmę.

Karma – będąca w centrum hinduskich nauk – polega na tym, że każde nasze działanie powoduje skutki – dobre i złe – które stanowią naszą karmę i determinują nasze przyszłe losy, jak również miejsce, gdzie się znajdziemy po reinkarnacji w naszym przyszłym życiu. Zachowania moralne tworzą dobrą karmę, także zachowanie wobec środowiska naturalnego. Ponieważ mamy wolny wybór, to nawet gdy wyrządzaliśmy szkodę środowisku w przeszłości, możemy zastąpić złą karmę dobrą poprzez chronienie przyrody w przyszłości.

 5. Ziemia Devi to bogini i nasza matka, która zasługuje na nasze oddanie i ochronę.

Hinduizm uznaje, że skoro ludzie czerpią korzyści z naszej planety, to powinni okazać wdzięczność i zapewnić jej ochronę. Wielu Hindusów ma zwyczaj dotykania podłogi przed wstaniem z łóżka, prosząc w ten sposób Devi o wybaczenie za deptanie po jej ciele. Miliony Hindusów każdego ranka tworzy kolamy, czyli malowidła układane z ziaren ryżu i innym spożywczych elementów, umieszczając je przy drzwiach. Kolamy są pokarmem przeznaczonym dla Ziemi, w zamian za to, że żywi ona ludzi. Chipko – ruch ekologiczny zapoczątkowany przez kobiety z Chipko chroniące własnymi ciałami drzewa przed wycinaniem – jest przykładem tego rodzaju oddawania czci naszej planecie.

 6. Hinduskie tradycje: tantra i joga, potwierdzają świętość świata materialnego i zawierają nauki i ćwiczenia dążące do zjednoczenia ludzi z boską energią.

Tantryzm głosi, że cały wszechświat jest manifestacją boskiej energii. Joga, której nazwa pochodzi od sanskryckiego słowa „połączyć” lub „zjednoczyć”, odnosi się do szeregu ćwiczeń psychicznych i fizycznych mających scalić jednostkę z boską energią. Obie te tradycje twierdzą, że wszystkie zjawiska, przedmioty i osoby są boską manifestacją. Współcześni hinduscy nauczyciele posługują się często naukami tych dwóch tradycji w celu wykazania, iż nie należy zbyt eksploatować środowiska naturalnego, wykorzystywać kobiet i lokalnych społeczności.

7. Wiara w reinkarnację umacnia poczucie łączności między wszystkimi istotami.

Hindusi wierzą w cykl ponownych narodzin, gdy każda istota odradza się w różnych formach nawet milion razy, w zależności od karmy z poprzednich wcieleń. Tak więc po reinkarnacji można odrodzić się jako człowiek, zwierzę, ptak lub jako inna forma życia. Świadomość, że wszyscy ludzie muszą przejść przez wiele wcieleń na drodze do swego ostatecznego wyzwolenia sprawia, że reinkarnacja tworzy poczucie solidarności między ludźmi i wszystkimi żyjącymi istotami. Hinduizm głosi, że wszystkie stworzenia oraz wszystkie elementy Ziemi są związane ze sobą od tysięcy lat, więc każda składowa część Ziemi winna być otoczona szacunkiem.

 8. Ahimsa (niestosowanie przemocy) – to największa dharma. Ahimsa w stosunku do Ziemi poprawia karmę.

Dla przestrzegających zasad religijnych Hindusów, zranienie lub skrzywdzenie innej istoty przynosi szkodę własnej karmie i utrudnia osiągnięcie mokszy – wyzwolenia od kolejnych wcieleń. Aby zapobiec dalszemu narastaniu złej karmy, Hindusi starają się unikać stosowania przemocy i przestrzegać diety wegetariańskiej. Ahimsa sprawia, że wielu religijnych Hindusów sprzeciwia się zinstytucjonalizowanej hodowli i zabijaniu zwierząt, ptaków i ryb w celach spożywczych.

 9. Sanyasa (asceza) wytycza drogę do ostatecznego wyzwolenia i jest korzystna dla Ziemi.

Hinduizm naucza, że asceza – umiar w konsumpcji i prostota życia – wiedzie ku mokszy (wyzwolenia) oraz jest przejawem szacunku wobec Ziemi. Znane hinduskie przykazanie – Tain tyakten bhunjitha tłumaczy się: „Bierz to, co jest ci potrzebne do życia bez poczucia, że masz do tego prawo lub że jest to twoja własność.” Jeden z najbardziej znanych hinduskich działaczy ekologicznych – Sunderlal Bahuguna – zainspirował wielu Hindusów swoim ascetycznym sposobem życia. Jego posty i forsowne piesze marsze podejmowane dla wsparcia i szerzenie ekologicznych idei ruchu Chipko, wyróżniają go jako godnego uwagi ascety naszych czasów. W jego gotowości do cierpienia i poświęcenia, Hindusi ujrzeli żyjący przykład wyrzeczenia się ziemskich ambicji głoszonego w hinduskich pismach.

 10. Gandhi – wzór prostego życia.

Całe życie Gandhiego może być postrzegane jako ekologiczny manifest. To jedno życie, w którym każdy najmniejszy nawet gest, emocja lub myśl funkcjonowały jak swoisty ekosystem: skromne posiłki składające się z orzechów i owoców, poranne ablucje i codziennie ćwiczenia ciała, przestrzeganie ciszy, poranne spacery, jednakowe traktowanie małych istot i rzeczy na równi z dużymi, przędzenie na ręcznym kołowrotku, wstręt do zaśmiecania odpadami, odwoływanie się do podstawowych wartości hinduizmu i dżinizmu, wyrzeczenie się przemocy, celibat i posty. Moraliści, działacze na rzecz niestosowania przemocy, feministki, dziennikarze, reformatorzy społeczni, liderzy związkowi, chłopi, prohibicjoniści, wielbiciele medycyny naturalnej, ludzie wyrzekający się wszelkich życiowych dążeń oraz ekolodzy inspirują się życiem i naukami Gandhiego.

 

Autor: dr Pankaj Jain.

Pankaj Jain jest doktorem religioznawstwa specjalizującym się w religiach Południowej Azji oraz ekologii, pracującym na Uniwersytecie Północnego Teksasu. Wykłada indyjską filmografię i naucza sanskrytu, języków hindi i urdu oraz literaturę na North Carolina State University, Rutgers, Kean University, Jersey City University i University of Iowa. W swojej pracy naukowej łączy on dawne tradycje hinduizmu i dżinizmu z problemami współczesnego świata – zwłaszcza kwestią ochrony środowiska.

 Tłum.: L.Gwarda

Żródło: Ten Key Hindu Environmental Teachings

 

You can leave a response, or trackback from your own site.

Leave a Reply